با آغاز سفرهای اربعین، زائران ایرانی امسال می‌توانند از هشت مرز زمینی وارد عراق شوند. در این گزارش، موقعیت، مسیر دسترسی و مناسب‌ترین مرز برای زائران هر استان معرفی شده است.

هر سال با نزدیک شدن به ایام اربعین، میلیون‌ها زائر ایرانی راهی عراق می‌شوند. امسال نیز ستاد اربعین اعلام کرده است که تردد زائران از هشت مرز مهران، شلمچه، چذابه، خسروی، باشماق، تمرچین، سومار و چیلات انجام خواهد شد و همه این گذرگاه‌ها برای پذیرش زائران آماده هستند.

از کدام مرزها می‌توان به عراق رفت؟
برای سفر زمینی اربعین، زائران می‌توانند از شش مرز رسمی ایران و عراق استفاده کنند. هر یک از این مرزها به دلیل موقعیت جغرافیایی، امکانات و فاصله تا شهرهای زیارتی، ویژگی‌های خاص خود را دارند.
۱- مرز مهران؛ پرترددترین مرز اربعین
مرز مهران در استان ایلام، مهم‌ترین و پرترددترین گذرگاه زمینی اربعین است. این مرز به شهر «زرباطیه» عراق متصل می‌شود و کوتاه‌ترین مسیر زمینی برای رسیدن به نجف و کربلا به شمار می‌رود. به دلیل فاصله کمتر تا عتبات، بخش قابل توجهی از زائران این مرز را انتخاب می‌کنند. با این حال، همین موضوع باعث ازدحام بیشتر در روزهای اوج سفر می‌شود.
۲- مرز شلمچه؛ نزدیک‌ترین مسیر به بصره
مرز شلمچه در استان خوزستان و در نزدیکی خرمشهر قرار دارد و به شهر بصره عراق متصل است که در زبان عربی نیز با همین نام و به صورت «الشلامجة» شناخته می‌شود. این گذرگاه یکی از قدیمی‌ترین مسیرهای تردد زائران اربعین محسوب می‌شود و به دلیل دسترسی مناسب از جنوب کشور، هر سال میزبان جمعیت زیادی از زائران است. امکانات حمل‌ونقل از بصره به نجف و کربلا نیز در این مرز فراهم است.
۳- مرز چذابه؛ گزینه مناسب برای جنوب و جنوب غرب
مرز چذابه در شهرستان دشت‌آزادگان استان خوزستان واقع شده و به استان میسان عراق و شهر کوچک «الشیب یا شیب» راه دارد. این مرز نسبت به مهران معمولاً تردد کمتری دارد و به همین دلیل بسیاری از زائران جنوب و جنوب غرب کشور آن را انتخاب می‌کنند. در سال‌های اخیر زیرساخت‌های این مرز برای پذیرایی از زائران توسعه یافته است.
۴- مرز خسروی؛ قدیمی‌ترین مرز زائران عتبات
مرز خسروی در شهرستان قصرشیرین استان کرمانشاه قرار دارد و از قدیمی‌ترین مسیرهای تردد زائران ایرانی به عتبات عالیات است. عراقی‌ها این مرز را با نام «منذریه» می‌شناسند. این مرز پس از سال‌ها دوباره به یکی از مسیرهای اصلی اربعین تبدیل شده و به دلیل جاده‌های مناسب و امکانات مرزی، گزینه‌ای مناسب برای زائران استان‌های غرب، شمال غرب و مرکز کشور محسوب می‌شود.
۵- مرز باشماق؛ مسیر زائران شمال غرب کشور
مرز باشماق در شهرستان مریوان استان کردستان قرار دارد و به اقلیم کردستان عراق متصل است. متناظر این گذرگاه در طرف عراقی «پنجوین» نام دارد. این گذرگاه بیشتر مورد استفاده زائران استان‌های کردستان، آذربایجان غربی و شرقی، زنجان و بخشی از شمال غرب کشور قرار می‌گیرد و در سال‌های اخیر به فهرست مرزهای رسمی اربعین اضافه شده است.
۶-مرز تمرچین؛ جدیدترین مسیر اربعین
مرز تمرچین در شهرستان پیرانشهر استان آذربایجان غربی قرار دارد و یکی جدیدترین گذرگاه‌های فعال برای تردد زائران اربعین به شمار می‌رود. از این گذرگاه با نام «حاجی عمران» نیز یاد می‌شود. مرز تمرچین نیز به اقلیم کردستان عراق متصل است و برای زائران شمال غرب کشور، مسیر کوتاه‌تر و کم‌ترافیک‌تری نسبت به مرزهای جنوبی فراهم می‌کند. در سال‌های اخیر امکانات این مرز به شکل قابل توجهی توسعه یافته است.

۷- مرز سومار؛ مسیر جدید غرب کشور برای سفر اربعین
مرز سومار در غرب استان کرمانشاه و در بخش سومار از توابع شهرستان گیلانغرب قرار دارد و جدیدترین مرز فعال بین ایران و عراق برای اربعین ۱۴۰۵ خواهد بود. این گذرگاه مرزی در فاصله حدود ۹۰ کیلومتری قصرشیرین، ۶۷کیلومتری گیلانغرب و حدود ۱۶۰کیلومتری کرمانشاه واقع شده و از سمت عراق به منطقه مندلی در استان دیالی متصل می‌شود. به دلیل قرار گرفتن در مسیر استان دیالی، این مرز یکی از نزدیک‌ترین مسیرهای غرب کشور برای ورود به عراق و حرکت به سمت بغداد، کاظمین، سامرا، نجف و کربلا به شمار می‌رود.
مرز سومار سال‌ها صرفاً یک گذرگاه تجاری بود، اما با توسعه زیرساخت‌ها، امسال برای نخستین بار به صورت رسمی و آزمایشی در فهرست مرزهای اربعین قرار گرفته است.
هدف از فعال‌سازی این مرز، توزیع متوازن زائران و کاهش بار ترافیکی مرزهای مهران و خسروی عنوان شده است. در ماه‌های اخیر عملیات تعریض محور دسترسی، تکمیل پایانه مرزی، توسعه پارکینگ‌ها، ایجاد موکب‌ها، استقرار دستگاه‌های امدادی و تجهیز زیرساخت‌های خدماتی با سرعت در حال انجام بوده است.
از نظر دسترسی، زائران استان‌های کرمانشاه، همدان، مرکزی، لرستان، کردستان و بخش‌هایی از تهران و البرز می‌توانند از مسیر کرمانشاه – گیلانغرب – سومار خود را به این مرز برسانند. این محور در سال‌های اخیر به‌سازی شده و در آستانه اربعین نیز بخش‌هایی از آن تعریض و ایمن‌سازی شده است تا تردد زائران با سهولت بیشتری انجام شود.
۸- مرز چیلات؛ نزدیک‌ترین مسیر ایلام به عتبات
مرز چیلات در شهرستان دهلران استان ایلام و در جنوب این استان قرار دارد که از اربعین ۱۴۰۵ برای تردد زائران آماده سازی شده است. این گذرگاه مرزی در نزدیکی شهر دهلران واقع شده و از سمت عراق به استان میسان متصل می‌شود. موقعیت جغرافیایی چیلات باعث شده این مرز یکی از کوتاه‌ترین مسیرهای زمینی از جنوب غرب ایران به شهرهای مقدس عراق باشد و در صورت توسعه کامل، بتواند بخشی از بار تردد مرز مهران را کاهش دهد.
اگرچه مرز چیلات سال‌های قبل نیز برای تردد زائران مطرح بود، اما به دلیل آماده نبودن زیرساخت‌ها به بهره‌برداری نرسید. امسال با تکمیل بخشی از پایانه مرزی، ساختمان‌های خدمات‌رسان، محوطه‌سازی، مسیرهای دسترسی و پارکینگ‌ها، این مرز به صورت آزمایشی و محدود برای تردد زائران فعال شده است.
طبق اعلام ستاد اربعین، در مرحله نخست اولویت استفاده از این مرز با ساکنان شهرستان دهلران و مناطق همجوار خواهد بود و در صورت موفقیت طرح، ظرفیت آن در سال‌های آینده افزایش می‌یابد. دسترسی به مرز چیلات از طریق محور ایلام– دهلران امکان‌پذیر است و زائران استان‌های ایلام، خوزستان، لرستان و جنوب کرمانشاه می‌توانند با طی این مسیر خود را به پایانه مرزی برسانند. مسئولان معتقدند با تکمیل جاده‌ها و زیرساخت‌های دو سوی مرز، چیلات می‌تواند در آینده به یکی از گذرگاه‌های اصلی اربعین و حتی یک مرز چندمنظوره تجاری، اقتصادی و گردشگری میان ایران و عراق تبدیل شود.

زائران هر استان از کدام مرز تردد کنند؟
با توجه به موقعیت جغرافیایی، فاصله تا مرزها و ظرفیت جاده‌های دسترسی، ستاد اربعین هر سال توصیه می‌کند زائران از نزدیک‌ترین مرز محل سکونت خود استفاده کنند تا هم زمان سفر کاهش یابد و هم بار ترافیکی به شکل متوازن میان مرزها توزیع شود.

مرز مهران، مناسب برای استان‌های:

    ایلام
    همدان
    لرستان
    قم
    مرکزی
    تهران
    البرز
    قزوین
    زنجان
    بخش‌هایی از اصفهان

مهران همچنان کوتاه‌ترین مسیر زمینی تا نجف و کربلا است، اما به دلیل استقبال گسترده، معمولاً پرترددترین مرز اربعین نیز محسوب می‌شود.

مرز خسروی، مناسب برای استان‌های:

    کرمانشاه
    کردستان
    همدان
    آذربایجان غربی
    آذربایجان شرقی
    اردبیل
    زنجان

اگر مقصد زائران غرب و شمال غرب کشور باشد، خسروی می‌تواند جایگزین مناسبی برای مهران باشد و معمولاً ترافیک کمتری نیز دارد.

مرز سومار، مناسب برای استان‌های:

    کرمانشاه
    همدان
    مرکزی
    لرستان
    کردستان
    بخش‌هایی از تهران و البرز

سومار به دلیل اتصال به استان دیالی عراق، برای زائران غرب کشور مسیر مناسبی است و امسال برای نخستین بار به صورت رسمی وارد چرخه تردد اربعین شده است.

مرز شلمچه مناسب برای استان‌های:

    خوزستان
    بوشهر
    فارس
    کهگیلویه و بویراحمد
    هرمزگان

این مرز بهترین گزینه برای زائران جنوب کشور است و دسترسی مناسبی به شهر بصره دارد.

مرز چذابه، مناسب برای استان‌های:

    خوزستان
    چهارمحال و بختیاری
    کهگیلویه و بویراحمد
    جنوب لرستان

چذابه معمولاً نسبت به شلمچه ازدحام کمتری دارد و برای زائران جنوب غرب کشور گزینه مناسبی است.

مرز چیلات، مناسب برای استان‌های:ایلام (به‌ویژه دهلران)

    جنوب خوزستان
    جنوب لرستان
    جنوب کرمانشاه

با توجه به اینکه چیلات امسال به صورت محدود و آزمایشی فعال شده، بیشتر برای زائران مناطق نزدیک به این مرز توصیه می‌شود.

مرز باشماق، مناسب برای استان‌های:

    کردستان
    آذربایجان غربی
    آذربایجان شرقی
    اردبیل
    زنجان

باشماق یکی از بهترین گزینه‌ها برای زائران شمال غرب کشور است و از طریق اقلیم کردستان عراق امکان دسترسی به شهرهای زیارتی را فراهم می‌کند.

مرز تمرچین، مناسب برای استان‌های:

    آذربایجان غربی
    آذربایجان شرقی
    اردبیل

تمرچین نیز به دلیل اتصال به اقلیم کردستان عراق، برای زائران شمال غرب کشور مسیر مناسبی است و معمولاً نسبت به مرزهای جنوبی ازدحام کمتری دارد.

جمع‌بندی

    غرب کشور: خسروی و سومار
    ایلام: مهران و چیلات
    خوزستان: شلمچه، چذابه و چیلات
    جنوب کشور: شلمچه
    شمال غرب: باشماق، تمرچین و خسروی
    مرکز کشور (تهران، قم، البرز، مرکزی): مهران، خسروی و سومار

این تقسیم‌بندی علاوه بر کوتاه‌تر شدن مسیر سفر، به کاهش ازدحام در مرزهای پرتردد، به‌ویژه مرز مهران، نیز کمک می‌کند.