تبيين: آیت الله مصباح یزدی گفت: اگر بپذيريم که هدف الهی از آفرينش انسان اين است که از خاکي پست و بي‌مقدار، موجودي خلق شود که فهم، شعور و اراده داشته باشد، جاي ترديدي در مطلوبيت اصل تکثير نسل باقي نمي‌ماند؛ چه رسد  به اين‌که انساني خلق شود  که خدا را بشناسد و بتواند به جايي برسد که مصلح جامعه باشد. 

 

رئيس مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) پس از تقدير از دست‌اندرکاران برگزاري این همایش که مورد عنايت مقام معظم رهبري قرار گرفته، بحث «تغييرات جمعيت» را داراي ابعاد متعددي عنوان کرد که با علوم مختلفي در ارتباط است، و گفت: اين موضوع مستقيماً با رشته جمعيت‌شناسي و به صورت کلي با جامعه‌شناسي مرتبط است؛ هم‌چنان‌که به واسطه تأثير و تأثر متقابل وضعيت اقتصادي با موضوع جمعيت، اين بحث با علم اقتصاد نيز مرتبط است و به همين صورت ساير علوم از قبيل حقوق، سياست، فرهنگ و ديگر رشته‌ها هر يک به نحوي در حل بعضي مسايل تغييرات جمعيتي مؤثر هستند. بخش عمده‌اي از اين بحث نيز مربوط به علم فقه مي‌شود.

 

وي با اشاره به مقالاتي که در اين زمينه نوشته شده، به سير پيدايش و تطور علم فقه پرداخت، و گفت: فقه اسلامي ابتدا از رواياتي که از پيامبر و معصومين ـ‌عليهم‌ صلوات‌الله‌ـ نقل شده بود، نشأت گرفت و مجموعه‌اي از آنها به صورت احکام فقهي تبويب شد.

 

اين فقيه برجسته در ادامه افزود: پس ازغیبت امام معصوم، فقها با توجه اين فرمايش ائمه ـ‌عليهم السلام‌ـ که «علينا القاءالاصول و عليکم بالتفريع» به تفریع احکام از روايات پرداختند و به اين ترتيب، تدريجاً قواعدي کلي مثل «عسر و حرج» و «فراغ» از روايات استخراج شد و پس از آن نيز بحث روابط بين اين قواعد مطرح گرديد و با گذشت زمان اين قواعد ريشه‌اي‌تر شد.

 

استاد حوزه علميه هم‌چنين به چگونگي پيدايش علم اصول اشاره کرد و گفت: در سير تکاملي استخراج قواعد فقهي به تدريج فقها به اين نتيجه رسيدند که استنباط اين قواعد، نيازمند قواعد ديگري است که مقدم بر آنها است و از همين‌جا علم اصول‌الفقه که در واقع روش‌شناسي استنباط احکام فقهي از منابع است، به عنوان يک علم مستقل پيدا شد.

 

علامه مصباح یزدی در ادامه به اختلافات و مباحثات علمي بين اصوليون و اخباريون اشاره کرد، و افزود: با تحليل علم اصول مي‌توان دريافت که اين علم در واقع تعمق در فقه براي استنباط احکام و محصور نماندن در متن روايات براي فهميدن احکام است. اين گرايش موجب شد که جايگاه عقل در فقاهت روشن شود و نيازي به دليل براي اثبات قواعد عقلي قطعي نباشد.

 

استاد اخلاق حوزه علميه با اشاره به قاعده برائت عقلي به عنوان يکي از قواعد مهم عقلي مورد بحث در علم اصول، بازگشت ادله اين قاعده را به «قبح عقاب بلا بیان» دانست، و در پاسخ به سؤال از منشأ اعتبار اين قاعده اظهار داشت: در فقه فقط از احکام پنج‌گانه تکليفي، و صحيح و فاسد بودن اعمال بحث مي‌شود و جايي براي بحث در باره «حسن و قبح» مسايل و موضوعات وجود ندارد.

 

وی با بیان این که درعلم کلام از «حسن و قبح» بحث مي‌شود، محل بحث درباره «قبح عقاب بلا بيان» را علم کلام عنوان کرد، و افزود: از اين‌جا مي‌توان نتيجه گرفت که بسياري از علوم بر قواعد و اصول موضوعه‌اي مبتني هستند که از علم ديگري اخذ شده است.

 

استاد برجسته فلسفه اسلامي در باره ارتباط این مباحث با موضوع تغييرات جمعيتي گفت: در تحقیقات فقهی مربوط به اين موضوع، عمدتاً به روايات حاکي از مطلوبيت اصل تکثير نسل اشاره مي‌شود که هر چند به عنوان يک بحث فقهي مطلوب است، اما از آنها نمي‌توان مبنا و منشأ اين مطلوبيت را فهميد.

 

علامه مصباح يزدي با تأکيد بر لزوم تعبد نسبت فرمايشات معصومين ـ‌عليهم‌السلام‌، افزود: هم‌چنان‌که براي غنا بخشيدن و فراهم کردن زمينه استفاده بيشتر از رواياتي که در آنها احکام فقهي بيان شده، قواعد اصول فقه استخراج شد، اگر در روايات مربوط به تکثير نسل نيز ژرف‌کاوي‌هاي بيشتري انجام شود، استفاده بهتر و عميق‌تري از آنها مي‌توان کرد.  برای این کار لازم است همانند کاري که در فقه و اصول فقه انجام شد، از برخی اصول موضوعه کلامی استفاده کنیم.

 

وي براي تبيين اين مطلب ادامه داد: اگر از قواعد کلامي استفاده کرديم که هدف الهی از آفرينش انسان اين است که از خاکي پست و بي‌مقدار موجودي خلق شود که فهم، شعور و اراده داشته باشد، جاي ترديدي در مطلوبيت اصل تکثير نسل باقي نمي‌ماند؛ چه رسد  به اين‌که انساني خلق شود  که خدا را بشناسد و بتواند به جايي برسد که مصلح جامعه باشد. 

 

اين استاد فلسفه آنچه در علم کلام در باره هدف آفرينش انسان گفته مي‌شود، را مبتني بر قاعده فلسفي فياضيت مطلق الهي دانست، و افزود: اگر اين قواعد کلامي و فلسفي را به قواعد اصولي ديگر ضميمه کنيم، افق‌هاي جديدي در تکامل تحقيقات فقهي مربوط به موضوع  تغييرات جمعيت به روي ما گشوده خواهد شد.

 

گفتني است در اين همايش ملي که نهم آبان‌ماه سال جاري به همت مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) و نهادهاي علمي و فرهنگي ديگر برگزار شده بود، علاوه بر ارايه مقالات و سخنراني توسط ساتيد و محققان حوزه و دانشگاه، جوانب گوناگون موضوع تغييرات جمعيت در کميسيون‌هاي مختلف مورد بحث قرار گرفت.

 

براي شنيدن اين سخنراني  کليک کنيد.