عضو خبرگان رهبري گفت: مديريت دانشي است كه از دانش هاي ديگر و به خصوص از روانشناسي تغذيه مي‌کند و زماني مي تواند دستورات و قواعدي داشته باشد كه بين اين قواعد و پديده هاي روانشناسي، يك نظام ارزشي، واسطه شده باشد و اين به معناي تأثير برخي از علوم انساني بر ديگر علوم انساني است.

به گزارش تبيين به نقل ازپايگاه اطلاع رساني آثار حضرت آيت الله مصباح يزدي، رئيس موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) در همايش رابطه مديريت با علوم اسلامي، با بيان اينكه علوم انساني به علوم توصيفي و دستوري تقسيم مي شود، ادامه داد: در علوم توصيفي، بيان از هست ها و واقعيات موجود است و دانشمند در آن تنها مي كوشد تا آنچه هست را بفهمد و روابط بين پديده هاي آن علم را كشف كند ، اما در علوم دستوري، بايدها و نبايدها مطرح مي شوند.

آيت الله محمدتقي مصباح يزدي با اشاره به اينكه علوم توصيفي نيز به نوعي به دو قسم تقسيم مي شوند ادامه داد: برخي علوم توصيفي ، توصيفي محض بوده و برخي ديگر به گونه اي هستند كه نتيجه شان، دستوري است و در واقع بايد و نبايد را بيان مي كند. به عنوان نمونه  هر چند روانشناسي به تبيين هست ها مي پردازد، اما از روانشناسي انتظار مي رود كه با كشف واقعيت ها و رابطه ها، راه حل نيز ارائه دهد.

وي با تشبيه اين گونه علوم به پزشکي گفت: علم پزشكي به بيان هست هايي در خصوص بدن انسان مي پردازد و مثلا كشف مي كند فلان دارو، سبب رفع بيماري مي شود. هرچند پزشكي علمي دستوري نيست، اما در واقع دستورالعملي ارائه مي كند مبني بر اينكه براي رفع بيماري بايد فلان دارو را استعمال كرد. برخي از علوم انساني نيز همين گونه هستند.

علامه مصباح يزدي افزود: البته اين نوع ارائه دستور العمل، مانند دستورالعمل‌هاي علومي همچون حقوق نيست، چرا كه در حقوق و امثال آن، دستوري بودن جنبه آمريت داشته و براي تخلف از آن، عواقبي در نظر گرفته شده است. به عبارت ديگر برخي از علوم انساني ، دستوري بودنشان از قبيل تبديل اخبار به انشاء است و برخي ديگر انشائي و آمرانه هستند.

وي با اشاره به اينكه برخي از علوم انساني نياز به ممارست و كسب مهارت دارند، ادامه داد: به عنوان نمونه حقوق، صرفا براي دانستن مقررات نيست، لذا قاضي علاوه بر دانستن قواعد و مقررات، بايد كسب مهارت كرده و كارآموزي كند. در علوم تربيتي نيز دانستن قواعد تربيتي براي يك مربي كافي نيست و مربي نياز به مهارت عملي دارد و همين امر سبب شده كه عده اي برخي از علوم انساني را نوعي فن تلقي كنند و نه علم.

رئيس موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) ادامه داد: لذا بايد ديد مديريت، علمي داراي متد و روش خاص است، يا يك فن به شمار مي رود، و آيا دستوري است و نياز به مهارت دارد يا خير؟

عضو خبرگان رهبري با اشاره به اينكه مديريت به غير از كسب دانش، نياز به استعداد و توانايي عملي هم دارد، ادامه داد: نمونه كامل و بارز يك مدير، در شهيد بهشتي متجلي بود. هوش، فراست، دورانديشي و شناخت اوضاع و احوال از جمله ويژگي هاي خدادادي وي بود.

وي با بيان اين مقدمات اظهار داشت: حتي اگر مديريت را به عنوان يك فن بدانيم كه احتياج به ممارست و كسب مهارت دارد، بايد اين نكته مورد توجه قرار گيرد كه قوام مديريت تنها به تمرين و ممارست نيست، بلكه بايد معرفت و دانشي نسبت به قواعد مديريت وجود داشته باشد تا بر آنها تمرين و ممارست صورت گيرد. اما اينكه آيا دانش مستقلي به نام مديريت وجود دارد يا خير، بحث ديگري است؟

اين استاد فلسفه اسلامي ادامه داد: از اين رو، اولا مديريت با تمرين و كسب مهارت امكان پذير است، ثانيا اين تمرين مبتني بر يك سري مقرراتي است و ثالثا دانشي  به عنوان لايه زيرين وجود دارد كه مقررات از آن استنباط مي شود و رابعا اين مقررات و دانش مبتني بر واقعيات و هست هاي پايه اي هستند كه قاعدتا توصيفي هستند.

وي در توضيح اين مطلب ادامه داد: مديريت مانند هرمي در نظر گرفته مي شود كه لايه هاي متعددي دارد و در قاعده و سطح زيرين آن، مجموعه اي از علوم انساني از جمله روانشناسي قرار دارد كه برآيند آن، قسم دستوري مديريت را محقق مي كند. يعني زير ساخت هاي اين دانش، واقعياتي است كه بايد شناخت و كشف كرد و بر اساس آن دستورات مديريت را ترسيم كرد.

علامه مصباح يزدي با طرح اين سؤال كه چگونه برآيند علوم توصيفي، دستوري مي شود و هست ها تبديل به بايدها و نبايدها مي شود ادامه داد: رابطه بين حقائق و دستورات گاه به خودي خود حاصل مي شود. مثلا وقتي ثابت شد كه فلان قرص در درمان بيماري موثر است، خود به خود اين دستور به ذهن متبادر مي شود كه بايد براي درمان بيماري از فلان قرص استفاده كرد كه در فلسفه به آن وجوب بالقياس مي‌گويند.

وي افزود: اما در مسائل اجتماعي رابطه بين هست ها و بايد ها با وجوب بالقياس فهميده نمي شود و اين رابطه بسيار دشوار مي شود، به طوري كه نتيجه آن، در فرهنگ ها و مكاتب مختلف متفاوت بوده و گاه تفاوت نتايج  در حد نفي و اثبات است و يك امر واحد، در جامعه اي مطلوب و در جامعه ديگر مذموم محسوب مي شود.

علامه مصباح يزدي با اشاره به نمونه هايي اظهار داشت: مثلا مسأله همجنس‌گرائي در برخي كشورها به قدري رواج دارد كه كانديداهاي رياست جمهوري آن كشور سعي مي كنند با حمايت از اين مسأله، رأي گروه همجنس‌بازان را به نفع خود مصادره كنند. لذا در برخي كشورها بازبودن مسير همجنس‌گرائي امري مطلوب و در برخي كشورها بسيار مذموم و داراي اشد مجازات است.

وي با اشاره به نظرات مختلف درباره رابطه بين هست ها و بايد ها اظهار داشت: نظرات مختلف و متضادي در اين زمينه ارائه شده است به گونه اي كه برخي ادعا كرده اند كه اصلا نمي توان از هست ها، بايدها را نتيجه گرفت.

رئيس موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) با اشاره به اينكه نظر صحيح اين است كه بسياري از بايدها، مبني بر هست هاست، اظهار داشت: در جائي كه امري جزء علت تامه باشد، آن امر، بايد وجود داشته باشد تا معلول تحقق پيدا كند. اما نكته مهم اين است كه بين هست ها و بايد ها واسطه اي وجود دارد كه آن واسطه ، نظام ارزشي است و همين واسطه سبب تفاوت در نتايج مي شود. لذا بايدها در هرجامعه اي در گرو نظام ارزشي آن جامعه هستند.

وي با بيان اينكه اگر تنها يك نظام ارزشي در دنيا بود، تفاوتي در بايد ها بين جوامع مختلف وجود نداشت، ادامه داد: البته يك نكته بسيار مهم و اساسي، فهم اين مسأله است كه نظام ارزشي چگونه تحقق پيدا مي كند؟

علامه مصباح يزدي در جمع بندي بحث خاطر نشان كرد: مديريت دانشي است كه از دانش هاي ديگر و به خصوص از روانشناسي تغذيه مي‌کند و زماني مي تواند دستورات و قواعدي داشته باشد كه بين اين قواعد و پديده هاي روانشناسي، يك نظام ارزشي، واسطه شده باشد و اين به معناي تأثير برخي از علوم انساني بر ديگر علوم انساني است.

استاد اخلاق حوزه علميه قم با اشاره به اينكه نظام ارزشي يك جامعه و ملت، مبتني بر باورهاي موجود در آن جامعه است، خاطر نشان كرد: انفكاك ارزش ها از باورها مانند درخت بي ريشه مي ماند. لذا بايد رابطه منطقي بين اين باورها  و ارزش ها وجود داشته باشد.

عضو خبرگان رهبري چنين نتيجه گيري كرد: براي داشتن يك نظام ارزشي صحيح به يك نظام عقيدتي صحيح نياز است، لذا برخي علوم انساني نقش پايه را براي ديگر علوم انساني دستوري ايفا مي كنند و آن ها همان علومي هستند كه مسائل متافيزيكي را  بحث كرده و نتايج يقيني دارند.

گفتني است همايش رابطه مديريت با علوم اسلامي پنجشنبه اول اسفندماه در سالن همايش هاي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) برگزار شد.