عضو خبرگان رهبري اظهار داشت: نه لزوم تحقيق براي شناخت اعتقادات و ديدن سخنان موافق و مخالف، مطلق است و نه روايتي که گوش دادن به سخنان شيطاني را مانند پرستش شيطان مي‌داند. بلکه روايت در واقع بيان مي‌کند که چنين توان و پتانسيلي در سخنراني و گفت‌وگو وجود دارد که مي‌تواند انسان را به کفر بکشاند که البته تجربه نيز اين مسأله را نشان داده است.

به گزارش تبیین به نقل از پايگاه اطلاع رساني آثار حضرت آيت‌الله مصباح يزدي، رئيس مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) در مراسمي که به مناسبت شهادت حضرت جواد الائمه (ع) برگزار شده بود، ضمن تسليت فرارسيدن شهادت اين امام همام اظهار داشت: تحقيق براي برگزيدن اعتقادات از جمله مسائلي است که بر روي آن تأکيد مي‌شود؛ اما بايد توجه داشت واقعا توقع اين‌که مثلا يک دختر نه ساله بتواند تحقيقاتي در خصوص دين مبين اسلام انجام داده و شبهه‌اي از حقانيت اسلام نيز براي او باقي نماند، توقعي دور از انتظار است.

آيت‌الله محمد تقي مصباح يزدي ادامه داد: هر آن‌چه انسان از عمرش مي‌گذرد و با مسائل بيشتري آشنا مي‌شود، بايد براي دين خود، در حد مقدور وقت صرف کرده و تحقيق کند؛ اما باز هم در عمل مي‌بينيم که اين کار ميسر نيست و حتي براي افرادي هم که ميسر است، اگر به تحقيق بپردازند، سطحي از آن قابل دسترسي و فهم است، چرا که تحقيق در همه امور اعتقادي و يافتن پاسخ‌هاي روشن و بدون شبهه کار آساني نيست.

وي با اشاره به اين‌که در عمل بسياري از اعتقادات ما ريشه در تقليد از دیگران _ به معناي عام _ دارد، اظهار داشت: البته نه تقليد به معناي خاص که فرد بدون هيچ گونه فکر و تحقيق تبعيت کند، بلکه تقليد همراه با حدي از تفکر و تعقل. لذا غالب اعتقادات ما ريشه‌اش از افراد ديگر مانند پدر و مادر، معلم و شخصيت‌هاي مورد اعتماد در ديارمان بوده است.

استاد برجسته فلسفه حوزه علميه قم با اشاره به تأکيدات فراوان درباره تحقيق در اعتقادات اظهار داشت: به نظر بنده مراد از لزوم تحقيق اين است که اگر کسي تحقيق نکرده و به امر باطلي معتقد شد، نزد خداوند متعال هيچ حجتي ندارد و معذور نخواهد بود؛ اما اگر تحقيق نکرد و بر اساس تقليد به امري معتقد شد که اتفاقا حق است و مخالف با واقع نيست، قرار نيست مؤاخذه شود. به عبارت ديگر وجوب تحقيق وجوب طريقي است و اگر انسان با طريق ديگري به اعتقاد صحيح برسد، کافي است.

وي با طرح اين سؤال که در اين عصر که وسائل ارتباطي فراوان بوده و رسانه‌هاي متعددي به لجن‌پراکني و ايجاد شبهه براي جوانان مي‌پردازند، چگونه بايد با نوجوانان و جوانان برخورد کرد، اظهار داشت: اگر يک جوان پاک، نه به خاطر مقابله با دين، بلکه از روي کنجکاوي، بخواهد بسياري از شبهات و سؤالات را مطالعه کند که چه بسا بر روي او نيز اثر گذار خواهد بود، چه بايد کرد؟

استاد اخلاق حوزه علميه قم ادامه داد: از طرفي اگر رها شوند، تحت تأثير قرار گرفته و نسبت به دين‌شان مردد مي‌شوند و از طرفي اگر بخواهيم جلوي آن‌ها را بگيريم اشکالات متعددي به ما مي‌گيرند.

وي در بيان اشکالاتي که ممکن است به منع جوانان و نوجوانان از استفاده از رسانه‌هاي شبهه‌افکن گرفته شود، گفت: ممکن است گفته شود: اولا منع کردن فرد، اثري ندارد، چرا که حس کنجکاوي جوان و وجود وسائل ارتباطي فراوان، راه را براي وي هموار مي‌کند؛ ثانيا اين روش اسلامي نيست و روش انبياء نيز اين نبوده است. مگر نه اين است که علما مي‌گويند که عقايد اسلامي را بايد با تحقيق پذيرفت؛ طبيعتا تحقيق نيز به معناي ديدن سخنان و دلايل موافقين و مخالفين است، لذا نمي‌توان وي را منع کرد؛ ثالثا امروزه مسأله آزادي فکر و انديشه در جهان به عنوان يک ارزش تلقي مي‌شود و حتي مي‌توان از برخي آيات و روايات نيز براي آن استدلال آورد.

وي افزود: بر اين اساس و با توجه به دلايلي که ذکر شد، گفته مي‌شود: نه تنها بايد به افراد اجازه داده شود، بلکه بايد تشويق هم بشوند، چرا که حتي قرآن کريم نيز اعتقاد به خاطر صرف تبعيت از آباء و اجداد را منع کرده است. وي در مقابل، به آيات و رواياتي که در طرف مقابل هستند اشاره کرد و گفت: اما کار زماني مشکل مي‌شود که به برخي آيات و روايات بر مي‌خوريم که به نوعي مفهومي ضد اين مطلب را بيان مي‌کنند، همان گونه که امام جواد (ع) در روايتي بيان مي‌دارند که هر کس به گوينده‌اي، گوش فرادهد، مانند اين است که وي را عبادت کرده است؛ حال اگر از زبان خدا حرف بزند خدا را عبادت کرده و اگر از زبان شيطان حرف بزند، شيطان را عبادت کرده است!

آيت‌الله مصباح يزدي ادامه داد: لذا از طرفي تحقيق و شنيدن سخنان مخالف و موافق براي شناخت حق، لازم است و از طرفي اگر انسان به سخن افراد ضد دين گوش فرا دهد، عبادت کننده شيطان خواهد بود.

استاد اخلاق حوزه علميه در بيان وجه جمع اين دو مطلب گفت:‌ اما بايد توجه داشت که اين تعارض مفهومي، زماني است که در نفي و اثبات آن‌ها، اطلاق وجود داشته باشد. اما اگر هر کدام داراي قيود منطقي و قابل فهم و مستدلي باشند، قطعا راه حل مشکل نيست.

عضو خبرگان رهبري ادامه داد: اگر جوان به طور مطلق منع شود، نه تنها مشکل حل نمي‌شود، بلکه گاهي سبب تشديد شبهه مي‌شود. از طرف ديگر، اگر کاملا افراد آزاد گذاشته شوند تا هر سخني و شبهه‌اي را شنيده و به هر رسانه‌اي دسترسي داشته باشند، آن هم سبب گمراهي و عدم امکان حل برخي شبهات در ذهن آن‌ها خواهد شد.

وي ادامه داد: لذا بايد به جوان و نوجوان فهمانده شود که اولا حق و باطلي وجود دارد و ثانيا تشخيص آن‌ها در هر مرتبه‌اي نياز به مقدماتي دارد که هر کس با توجه به سن و مقتضيات خودش، مسائلي را مي‌فهمد و بسياري از مسائل را نمي‌فهمد؛ از اين رو متناسب با سن و معلوماتش، آزادانه کتاب‌ها و رسانه‌ها و فيلم‌هايي در اختيار وي قرار گيرد که وي نيز بتواند خوب و بد آن را درک کند.

عضو خبرگان رهبري با اشاره به اين‌که براي فهماندن اين مسأله مي‌توان از مثال‌هاي متعدد و قابل فهمي استفاده کرد، اظهار داشت: به عنوان نمونه مي‌توان شنا را مثال زد که از طرفي منع کردن مطلق افراد براي شنا کردن جايز نيست، چرا که شنا مورد سفارش اسلام و گاهي لازم است، اما آزاد گذاشتن فرد مبتدي در قسمت‌هاي عميق نيز صحيح نيست، لذا هر کسي بايد با توجه به توانايي‌هايش با مربي و معلم همراه باشد تا آنچه بلد نيست را از وي فرابگيرد. در ورود به مفاهيم ديني نيز اين گونه است و نمي‌توان فرد را از همان ابتدا در سيل شبهات آزاد گذاشت و بايد با توجه به معلومات و مقتضياتش، در کنار وي مربي و معلمي حضور داشته باشد.

وي افزود: البته همان‌گونه که شناگر مبتدي نبايد در قسمت‌هاي عميق حضور داشته باشد، اما نجات غريق بايد در قسمت‌هاي عميق حاضر باشد، براي برخي افراد خواندن برخي کتب و نوشته‌ها ممنوع و براي عده‌اي از عالمان ديني واجب است تا با خواندن آن به اين شبهات پاسخ دهند.

عضو خبرگان رهبري با اشاره به اين‌که بايد مسائل اساسي دين را به صورت ساده و قابل فهم در اختيار جوانان و نوجوانان گذاشت، اظهار داشت: هم چنين شبهات رايج نيز بايد پاسخ داده شده و با طبقه‌بندي آنها همراه با مهرباني و منطق، در اختيار جوانان گذاشته شود.

رئيس مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) اظهار داشت: پس نه لزوم تحقيق و ديدن سخنان موافق و مخالف، مطلق است و نه روايتي که گوش دادن به سخنان شيطاني را مانند پرستش شيطان مي‌داند. بلکه روايت در واقع بيان مي‌کند که چنين توان و پتانسيلي در سخنراني و گفت‌وگو وجود دارد که مي‌تواند انسان را به کفر بکشاند که البته تجربه نيز اين مسأله را نشان داده است.

وي با اشاره به آيه‌اي از قرآن کريم، اظهار داشت: در مقابل هر راه صحيحي، شياطيني از انس و جن وجود دارند که با سخنان زيبا، انسان‌ها را فريب مي‌دهند و البته همين امر نيز به خواست خداوند بوده است تا انسان مورد امتحان قرار بگيرد.

استاد اخلاق حوزه علميه قم ريشه فريب خوردن از شياطين را عدم اعتقاد به آخرت دانست و خاطر نشان کرد: از طرفي بايد اعتقادات را تقويت کرد و ايمان خود را در معرض تندباد‌ها قرار نداد و از طرف ديگر بايد اعتقادات فرزندان را نيز با محبت و زبان خوش و تشويق و همراه با استدلال متناسب با فهم آن‌ها، تقويت کرد.

گفتني است اين مراسم دوم مهر ماه در منزل حجت الاسلام والمسلمين ميرسپاه برگزار شد.