علامه مصباح با اشاره به اين‌که جهل و القاي شبهات، عامل همراهي توده‌هاي مردم در مقابله با حق بوده است، ‌اظهار داشت: سران جريان‌ها به خاطر رسيدن به منافع دنيوي و رياست‌ها اقدام به مخالفت مي‌کنند و بعد توده مردم را در اثر جهل و شبهات به دنبال خودشان مي‌کشانند و شاهد زنده بر اين مطلب اين است که غالبا رؤسا در حاشيه امني زندگي مي‌کنند و وقتي احساس خطري جدي کنند، از معرکه فرار مي‌کنند.

به گزارش خبرنگار پايگاه اطلاع رساني آثار علامه مصباح، ايشان در ديدار با جمعي از طلاب خارجي که در تاريخ 17 آبان 93 در مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) برگزار شد، با اشاره به اين‌که اختيار و انتخاب در زندگي، نشانه حکمت الهي است، خاطرنشان کرد: دو امر موجب حسن انتخاب فرد مي‌شود؛ يکي علم و معرفت به اين‌که رسيدن به مقام اطاعت خدا چه نتايج عظيمي در بر دارد و يکي اراده و همت براي اين‌که از خواسته‌هاي خود صرف نظر کند و اطاعت الهي را مقدم بشمارد.

ايشان يادآور شد: به دنبال بعثت انبيا، انسان‌ها به دو دسته تقسيم شدند؛ کساني که راه انبيا را پذيرفتند و خواستند که راه تکامل را طي کنند و به مقامات عالي برسند، و کساني که نه تنها انبيا را انکار کردند، بلکه درصدد مبارزه و جنگ با آنها برآمدند.

وي با بيان اين‌که در طول تاريخ، جنگ‌هاي زيادي ميان موافقين و مخالفين انبيا رخ داده، اظهار داشت:‌ علاوه برآن گاهي اوقات شاهد جنگ‌هايي بين موافقين انبيا بوده ايم، حتي موافقين يک پيغمبر و تابعين يک شريعت با هم نزاع‌ها و جنگ‌ها و کشتارهايي داشتند که گاهي شنیع‌تر از کشتارهاي موافقين و مخالفين بوده، مانند جنگ‌هايي که ميان مسيحيان در قرن اخير اتفاق افتاده است.

آيت‌الله مصباح افزود:‌ در عالم جنگي شنیع‌تر و بي‌رحمانه‌تر و ظالمانه‌تر از جنگي که بين اتباع پيغمبر اسلام واقع شد، سراغ نداريم که نمونه بارزش جنگ بني‌اميه در برابر قيام سيدالشهدا بود که آن چنان روي تاريخ بشريت را سياه کرد که ما از انسان بودن خودمان شرم داريم.

ايشان با طرح اين سؤال که اگر جنگ بين موافقين و مخالفين انبيا بر سر دنيا بوده يا جنگ خود دنياپرستان با یکديگر بر سر دنيا بوده، جنگ مسلمان‌ها با یکديگر بر سر چه بوده است؟ و چه چيزي موجب اين طور قساوت‌ها و بي‌رحمي‌ها و ظلم‌ها شده است؟، يادآور شد: حقيقت اين است که در اين جنگ‌ها عامل اصلي دو چيز بود.

آیت الله مصباح اولین عامل در این جنگ ها راهوای نفس دانست و توضیح داد: کساني که به اين جنگ‌ها اقدام کردند، ابتدا کساني بودند که دنبال هواهاي نفساني بودند، گرچه اسمي از اسلام را با خود داشتند، اما تابع حقايق اسلام نبودند و باور جدي به آخرت و حساب و کتاب اخروي نداشتند.

وي با اشاره به اين‌که جهل، عامل همراهي توده مردم در اين جريان بود، ‌اظهار داشت: سران جريان‌ها به خاطر رسيدن به منافع دنيوي و رياست‌ها اقدام به اين مخالفت مي‌کنند و بعد توده مردم را در اثر جهل و شبهات به دنبال خودشان مي‌کشانند، و شاهد زنده بر اين مطلب اين است که غالبا رؤسا در حاشيه امني زندگي مي‌کنند و وقتي احساس خطري جدي کنند، از معرکه فرار مي‌کنند.

علامه مصباح خاطرنشان کرد:‌ در مقابل اين جهل و شبهات ما نيز وظيفه‌اي داريم و آن وظيفه در دو بخش تحقق پيدا مي‌کند؛ يکي در مبارزه با جهل و توسعه معرفت، تا مردم حقايق را درک کنند، کمتر فريب ديگران را بخورند و وظيفه‌شان را در مقابل خداي متعال بهتر بشناسند.

وي افزود:‌ اين وظيفه به‌تنهايي مشکل فساد را حل نمي‌کند، چون کساني هستند که کاملا حقايق را مي‌دانند و نسبت به مفاسد آگاهي دارند، ولي آن چنان هواي نفس بر ايشان غالب شده و دلبستگي به لذت‌هاي دنيا پيدا کرده اند که روي همان شناخت و معرفت خود پا مي‌گذارند و آگاهانه اقدام به ايجاد فساد مي‌کنند.

ايشان با اشاره به داستان فردي از بني اسرائيل که به مقامات بالايي رسيده بود و در اثر تبعيت از هواي نفس مصداق آيه وَلَـكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ شد، اظهار داشت: کساني که معارف دين را فرا گرفتند و به مقاماتي از علم و معرفت و فقه و آگاهي رسيدند، سال‌ها در راه اسلام جهاد کردند و از خودگذشتگي‌هايي داشتند، همچنان در معرض تغيير مسير هستند و تاريخ نشان داده که گاهي فسادهايي به راه مي‌اندازند که چه بسا کمتر از فسادهاي دشمنان نيست.

استاد اخلاق حوزه اضافه کرد: بايد معرفت فراگير و کاملي نسبت به اسلام داشته باشيم و موضوع را خوب بشناسيم، مسائل اجتماعي و سياسي را درست درک کنيم تا در مقام تطبيق قواعد و احکام و موضوعات دچار اشتباه نشويم.

وي با اشاره به مبارزه با هواي نفس خاطرنشان کرد: بعضي از خواسته‌هاي نفساني روشن است و زود تشخيص داده مي‌شود، اما مواردي هم پيش مي‌آيد که حيله‌هاي نفساني و شيطاني، پرده‌اي روي هواي نفساني مي‌کشد و آن را به صورت امور ارزشمند، بلکه امور واجب و وظيفه شرعي جلوه‌گر مي‌نمايد.

ايشان با بيان آيه وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللّهِ إِلاَّ وَهُم مُّشْرِكُونَ يادآور شد:‌ بعضي از مراتب ايمان با بعضي از مراتب شرک جمع مي‌شود و بسياري از مردم مراتبي از شرک را که نشانه آن هواپرستي و مقدم داشتن هواي نفساني بر وظايف شرعي است، دارا هستند.

علامه مصباح تأکيد کرد: بايد سعي کنيم از يک طرف معرفت خودمان را نسبت به اسلام تعميق ببخشيم، و از سوی دیگر، حيله‌هاي نفساني را بهتر بشناسيم و مهمتر اين‌که زمينه‌هاي جهل و فريب خوردن را در خودمان از بين ببريم.

وي در پاسخ به پرسش يکي از حضار، مسأله پالايش علوم انساني را مورد توجه قرار داد و اظهار داشت:‌ تصفيه علوم انساني از عوامل بيگانه در دو سطح انجام مي‌گيرد: يکي در مباني و زيربناهاست يعني همه علوم انساني بر يک اصول موضوعه‌اي مبتني است که اگر آن‌ها فاسد باشد، فسادش سرايت مي‌کند، و در نتيجه بايد اين مباني را براساس مباني و اعتقادات اسلامي تصفيه کنيم.

ايشان ادامه داد: دوم اين‌که بايد سعي کنيم که آن‌چه را از اسلام مي‌آموزيم به عنوان يک تئوري مورد قبول خودمان مطرح کنيم و بگوييم تئوري‌هاي ديگري هم هست، اما با اين تئوري اسلامي نمي‌سازد.